De fout: handelen voordat u een keuze heeft gemaakt
De meestgemaakte fout bij een erfenis is dat nabestaanden dingen doen met de nalatenschap voordat zij bewust hebben gekozen wat zij met die erfenis willen. Denk aan het leegruimen van een woning, het opzeggen van een abonnement uit naam van de overledene, of het betalen van een rekening vanaf de bankrekening van de overledene. Dat lijkt praktisch en behulpzaam, maar het kan juridisch gezien worden uitgelegd als "zuiver aanvaarden". En zuiver aanvaarden heeft gevolgen die niet meer terug te draaien zijn.
De wet kent drie keuzes bij een erfenis: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden (ook wel aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving genoemd) en verwerpen. Bij zuiver aanvaarden erft u niet alleen de bezittingen, maar ook alle schulden, ook als die groter blijken dan gedacht. Bij beneficiair aanvaarden bent u nooit persoonlijk aansprakelijk voor meer dan de erfenis zelf waard is. Bij verwerpen ontvangt u niets, maar bent u ook nergens verantwoordelijk voor. De fout ontstaat doordat mensen, zonder dit te weten, al feitelijk hebben gekozen voor zuiver aanvaarden door hun gedrag, nog voordat zij een bewuste keuze hebben gemaakt.
Waarom dit zo vaak misgaat
Het probleem zit in de snelheid waarmee dingen na een overlijden geregeld moeten worden. Er moet een uitvaart georganiseerd worden, familie geïnformeerd, en vaak ook een huis leeggeruimd of opgezegd. Juist in die periode is nog niet duidelijk hoe de financiële situatie van de overledene eruitzag. Er kan een schuld zijn waar niemand van wist, bijvoorbeeld een lening, een borgstelling of een belastingschuld. Wie in die fase al spullen verkoopt, geld overmaakt vanaf de rekening van de overledene, of rekeningen betaalt uit de nalatenschap, loopt het risico dat een rechter dit gedrag later aanmerkt als een handeling die past bij een erfgenaam die de erfenis zuiver heeft aanvaard.
Het gaat daarbij niet om kwade bedoelingen. De meeste mensen willen alleen orde op zaken stellen. Maar de wet kijkt naar het gedrag, niet naar de intentie. Zodra er sprake is van beheershandelingen die verder gaan dan het puur veiligstellen van bezittingen, zoals het schoonmaken van een woning of het doorsturen van post, kan dat gevolgen hebben voor de keuze die u nog dacht te kunnen maken.
Hoe u deze fout voorkomt
De kern van de oplossing is simpel te formuleren, ook al is de uitvoering soms lastig: doe zo min mogelijk met de nalatenschap totdat u weet hoe de financiële situatie eruitziet en u een bewuste keuze heeft gemaakt. Dat betekent dat het verstandig kan zijn om eerst een beeld te krijgen van de schulden en bezittingen, bijvoorbeeld via bankafschriften, brieven van schuldeisers of een gesprek met een notaris. Pas daarna kan met kennis van zaken gekozen worden tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.
De keuze voor beneficiair aanvaarden of verwerpen gebeurt door een verklaring af te leggen bij de rechtbank, meestal via de kantonrechter. Dit is geen stap die u zelf hoeft te formuleren; een notaris kan hierbij begeleiden. Voor de vraag welke instanties in uw situatie sowieso bericht moeten krijgen na een overlijden, en welke dat automatisch al krijgen via de basisregistratie, biedt de kennisbank per situatie een overzicht dat is afgestemd op wat voor u van toepassing is.
Wat dit betekent voor de praktijk
Voor een ondernemer of leidinggevende die als nabestaande te maken krijgt met een erfenis, is het advies dus vooral: neem de tijd voor de keuze, ook al voelt de rest van de afwikkeling dringend. Het is geen probleem om een woning tijdelijk ongebruikt te laten of om te wachten met het opzeggen van abonnementen totdat duidelijk is welke keuze gemaakt wordt. Wat wel te verantwoorden is, is het nemen van maatregelen die puur bedoeld zijn om bezittingen te beschermen, zoals het afsluiten van een woning of het informeren van een verzekeraar over een leegstaande woning.
Omdat elke situatie anders is, en de gevolgen van een verkeerde inschatting groot kunnen zijn, is dit precies het soort vraag waarbij een notaris of jurist de situatie kan beoordelen. Nabestaandenia.nl geeft geen juridisch advies over aanvaarden of verwerpen, maar helpt wel om overzicht te krijgen in de stappen die sowieso geregeld moeten worden na een overlijden. Met een gratis regelplan op basis van een paar vragen ziet u welke stappen voor uw situatie gelden en in welke volgorde. Twijfelt u nog over hoe dit voor uw situatie precies werkt, kijk dan bij de veelgestelde vragen over overlijden of neem contact op met een notaris.
Tot slot
De meestgemaakte fout bij een erfenis is dus geen gebrek aan goede wil, maar een gebrek aan tijd om na te denken voordat er gehandeld wordt. Door eerst een beeld te krijgen van de nalatenschap, en pas daarna te kiezen, voorkomt u dat een goedbedoelde handeling gevolgen krijgt die niet meer terug te draaien zijn. Wilt u weten hoe het regelplan van nabestaandenia.nl is opgebouwd en waar de informatie vandaan komt? Bekijk dan hoe het regelplan tot stand komt.